Chơi ong dú cảnh: từ ngắm thùng đẹp đến hiểu đàn ong

Thú chơi ong dú thường bắt đầu từ một khoảnh khắc rất đời thường: thấy một cái thùng gỗ xinh xắn ở nhà ai đó, những chú ong nhỏ xíu ra vào cái ống sáp ở cửa, không đốt ai, và muốn có một cái như vậy trong sân nhà mình. Rồi mua thùng, chọn chỗ đẹp nhất để đặt, chụp ảnh khoe.

Câu chuyện của phần lớn người chơi ong cảnh sau đó đi theo một đường khá giống nhau: càng chơi lâu, càng ít quan tâm cái thùng đẹp và càng mê nhìn cái cửa tổ. Bài này kể lại hành trình đổi cách nhìn ấy, để người mới bắt đầu đi tắt được vài đoạn.

Giai đoạn một: mê cái thùng

Ở giai đoạn đầu, người chơi chăm cái thùng hơn chăm đàn. Thùng phải bào nhẵn, sơn màu, có mái nhỏ, có ô kính để nhìn vào trong. Thùng đặt ngay giữa sân, cạnh hòn non bộ, nơi khách vào là thấy.

Không có gì sai khi thích cái đẹp. Chỉ là vài lựa chọn «cho đẹp» lại làm khổ đàn ong:

• Sơn bóng, vec-ni còn mùi, hay gỗ ép dán keo khiến ong khó chịu, có đàn bỏ tổ.
• Ô kính mở thường xuyên làm lọt sáng, đàn phải bịt lại liên tục.
• Chỗ đặt giữa sân thường hứng nắng trưa và nắng chiều trọn vẹn.

Giai đoạn hai: đàn yếu và câu hỏi «tại sao»

Thường sau mùa nắng gắt hoặc mùa mưa đầu tiên, người chơi thấy cửa tổ thưa dần. Có người nghĩ ong «không hợp đất», có người đổ cho tổ giống. Nhưng khi chịu ngồi nhìn và đặt câu hỏi, câu trả lời thường nằm ở những thứ rất gần: thùng nóng ran lúc ba giờ chiều, nước mưa đọng ở mái trang trí, kiến bò theo dây đèn trang trí lên thùng.

Đây là bước ngoặt. Người chơi bắt đầu đổi tiêu chí: thay vì hỏi «đặt đâu cho đẹp», họ hỏi «đặt đâu cho ong sống khoẻ, rồi làm sao cho chỗ đó đẹp».

Giai đoạn ba: học đọc cửa tổ

Đến khi đã đổi cách nhìn, người chơi ong cảnh dành nhiều thời gian ngồi trước cửa tổ hơn cả ngắm cây. Cái ống sáp nhỏ ở cửa tổ của mỗi đàn có hình dáng riêng, có đàn làm ống dài, có đàn làm miệng loe. Những buổi sáng nắng, ong ra vào đều; có con mang phấn vàng, phấn cam trên chân.

Đọc cửa tổ là cách theo dõi đàn mà không cần mở thùng:

1. Ong ra vào đông, đều vào buổi sáng nắng: đàn ổn.
2. Thấy ong mang phấn về: đàn đang nuôi con.
3. Cửa tổ vắng nhiều ngày khi trời đẹp: cần để ý.
4. Thấy kiến hay ruồi lạ lởn vởn quanh cửa: kiểm ngay.

Những tình huống hay gặp và cách xử lý có trong mục Sự cố thường gặp.

Đẹp và đúng có thể đi cùng nhau

Cuối cùng, phần lớn người chơi ong cảnh tìm ra cách kết hợp: thùng gỗ mộc tốt, kê trên một chân đế chắc có chặn kiến, đặt dưới tán cây hay mái hiên có bóng chiều, quanh đó trồng vài chậu hoa nhỏ cho ong ghé. Sân vẫn đẹp, đàn vẫn khoẻ. Cách chọn thùng và phụ kiện được bàn kỹ trong mục Dụng cụ & thùng nuôi.

Bắt đầu chơi ong cảnh từ một đàn khoẻ

Lời khuyên chung của những người đã đi hết các giai đoạn trên: đầu tư vào tổ giống khoẻ trước, thùng đẹp sau. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem tại ongquy.com. Người muốn trao đổi tổ hay thùng với những người chơi khác có thể vào chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp