Nuôi ong dú làm cảnh: nhịp chăm theo mùa trong sân nhà

Có người nuôi ong dú để bán mật. Có người nuôi vì thích: một hai cái thùng gỗ đặt góc sân, cạnh chậu lan hay dưới giàn hoa giấy, sáng nào pha ly trà xong cũng ra đứng ngắm một lúc. Với những người nuôi kiểu này, «sắp xếp công việc theo mùa» nghe có vẻ to tát. Thật ra nó chỉ là biết mùa nào nên ngắm nhiều, mùa nào nên ra tay, và mùa nào nên để yên.

Bài này viết cho người nuôi làm cảnh: vài thùng, sân nhà, không vội thu hoạch. Cái được là niềm vui mỗi ngày — và muốn giữ niềm vui đó lâu, cần một nhịp chăm nhẹ nhàng nhưng đều.

Năm phút buổi sáng

Buổi sáng là lúc dễ đọc đàn nhất. Nắng mới lên, ong bắt đầu bay ra, ong canh đứng ở miệng ống sáp. Người nuôi lâu năm thường có một vòng ngắm quen thuộc, gần như không cần nghĩ:

1. Nhìn miệng ống cửa tổ: còn nguyên, có được đắp thêm không.
2. Đếm nhẩm nhịp ra vào trong một lúc: nhộn nhịp, vừa, hay thưa hơn hôm qua.
3. Để ý ong về có dính phấn vàng, phấn cam ở chân không — dấu hiệu quanh nhà đang có hoa.
4. Liếc xuống chân giá: có đường kiến đi lên không.
5. Nhìn trên mặt đất trước thùng: có xác ong bất thường không.

Năm việc này chưa tới năm phút. Ngày nào cũng vậy thì một thay đổi nhỏ cũng thấy ngay, trước khi thành chuyện lớn.

Mỗi mùa một kiểu ngắm

Mùa nắng

Ở miền Nam, mùa nắng là mùa sân nhà rộn ràng nhất: hoa nở nhiều, ong đi làm từ sáng. Cũng là mùa thùng dễ bị nắng gắt rọi vào buổi trưa, nhất là thùng đặt ở góc sân xi măng hay sát tường hướng tây. Nếu thấy ong quạt cánh nhiều ở cửa tổ lúc trưa, đó là lúc cần thêm một tấm che hoặc dời thùng vào chỗ mát hơn.

Mùa mưa

Mùa mưa ong ít ra, sân nhà vắng hơn. Đây là lúc người nuôi làm cảnh hay lo nhất, nhưng thật ra ong dú biết giữ tổ. Việc của mình là giữ cho thùng khô: mái che kín, đáy thùng không chạm đất ướt, giá đỡ không lung lay khi có giông. Mấy ngày mưa dầm, chỉ cần ra xem thùng còn khô, còn chắc là đủ.

Những tháng ở miền Bắc

Ai nuôi ở miền Bắc sẽ gặp thêm mùa rét và nồm. Rét thì chắn gió lùa vào thùng, nồm thì giữ thùng thoáng, đừng bọc kín đến mức hơi nước đọng lại bên trong.

Những ngày nên để ong yên

Người nuôi làm cảnh hay mắc một cái tật: thích mở thùng ra xem. Mỗi lần mở là một lần đàn phải sửa lại sáp, bịt lại khe, và có khi ruồi, kiến lợi dụng chui vào. Nên tránh mở thùng khi:

• Trời mưa, trời âm u lạnh, hoặc vừa dứt mưa.
• Giữa trưa nắng gắt.
• Đàn mới về sân nhà chưa được vài tuần.
• Quãng ít hoa, ong ra vào thưa.

Thú vui nằm ở chỗ ngắm từ bên ngoài. Muốn nhìn bên trong mà không quấy đàn, có loại thùng có ô kính quan sát; đọc thêm ở mục Dụng cụ & thùng nuôi.

Có cần tách đàn, lấy mật không?

Không bắt buộc. Một thùng làm cảnh có thể để nguyên nhiều năm, chỉ cần đàn khỏe và thùng còn đủ chỗ. Khi thùng đã quá chật, ong đông kín, đó là lúc cân nhắc tách sang thùng thứ hai — lại thêm một thùng để ngắm. Mật thì lấy một ít khi dư, chừa phần lớn cho đàn; mật ong dú vị chua thanh, nhiều nước, lấy về nên để ngăn mát.

Lần đầu làm hai việc này, tốt nhất có người quen tay hướng dẫn. Nhiều bài kinh nghiệm thực tế có ở mục Chia sẻ kinh nghiệm.

Thêm một thùng, hay tặng ai đó một thùng

Nhiều người nuôi làm cảnh được một thời gian thì muốn có thêm thùng thứ hai, hoặc thấy món quà hay cho người thân cũng thích cây cỏ. Nếu chọn tổ giống, nên lấy từ nơi nhân bằng cách tách đàn, không phải tổ bắt ngoài rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi — hợp làm quà cho ai mê ong dú như mình. Muốn xem tận nơi người ta nuôi thế nào trước khi đặt thùng trong sân, có thể ghé tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp