Ong dú bay lên lần đầu: dấu hiệu tổ có chúa và cách quan sát an toàn

Người nuôi ong dú lần đầu thường chờ đợi khoảnh khắc thấy ong bay lên từ tổ. Đó là lúc mình biết đàn đã thích nghi với môi trường mới, đã bắt đầu kiếm ăn và xây dựng tổ. Nhưng cũng là lúc nhiều người lo lắng: liệu có phải tổ này có chúa hay không? Mình chia sẻ kinh nghiệm quan sát qua năm năm chơi ong dú trong sân nhà.

Khi nào ong dú bắt đầu bay lên lần đầu

Sau khi đặt tổ ong dú vào thùng, đàn sẽ cần 2–5 ngày để ổn định. Thời gian này, ong ở trong tổ, dọn dẹp, xây sáp, chúa đẻ trứng. Khi thời tiết đẹp và nắng, ong sẽ bay ra ngoài để định hướng, làm quen với địa hình xung quanh. Lần bay đầu tiên thường vào buổi sáng, khoảng 8–10 giờ, khi trời ấm và nắng.

Mình thường ngồi uống cà phê gần tổ ở buổi sáng để chứng kiến khoảnh khắc này. Thấy những con ong nhỏ bay ra, lộn vòng, bay về lại tổ rồi bay ra tiếp. Nó giống như lần đầu trẻ con học đi bộ vậy – lúc tự tin, lúc run sợ. Cảnh tượng này luôn làm mình mỉm cười.

Dấu hiệu nhận biết tổ có chúa mới

Dấu hiệu đầu tiên là hành vi bay có trật tự. Nếu tổ có chúa, ong sẽ bay ra theo từng nhóm nhỏ, không loạn xạ. Chúa ở trong tổ, nên các ong công sẽ bay kiếm ăn rồi bay về để chăm sóc chúa, đẻ trứng và ấu trùng. Điều này tạo ra nhịp điệu bay vào bay ra rất đều đặn.

Nếu tổ chưa có chúa, ong sẽ bay ra rất nhiều, lâu lâu mới bay về, vì không có lý do gì để quay lại nhanh. Mình từng có một tổ như vậy – ong bay ra hàng trăm con, nhưng bay về lại rất ít. Đó là tín hiệu báo động, mình phải tìm cách xử lý sau.

Dấu hiệu thứ hai là mùi tổ. Khi có chúa, tổ sẽ tỏa ra mùi đặc trưng, mùi của một gia đình có mẹ. Mùi này khó mô tả, nhưng sau vài tổ, mình có thể phân biệt được. Mùi tổ có chúa sâu hơn, ấm hơn so với tổ chưa có chúa hoặc tổ suy.

Cách quan sát an toàn mà không làm ong sợ

Mình học được rằng ong dú không đốt, nhưng nó sẽ bu và cắn nhẹ nếu cảm thấy bị đe dọa. Để quan sát an toàn, mình luôn:

Đứng cách tổ từ 1–2 mét khi ong bay. Không nên ngồi sát tổ, vì nó sẽ cảm nhận được sự hiện diện và có thể bay vào mặt bạn. Mình thường ngồi ở một góc sân, có thể nhìn rõ cửa tổ mà không làm ong bất an.

Chọn buổi sáng sớm hoặc chiều tà để quan sát. Khi nắng đỉnh, ong bay nhiều nhất, nên dễ xảy ra va chạm. Buổi sáng sớm (6–8 giờ) hoặc chiều (16–18 giờ), ong bay ít hơn, dễ quan sát hơn.

Không chạm vào tổ hay cửa tổ. Nếu bạn muốn kiểm tra tổ, hãy chờ đến lúc ong vào tổ hoàn toàn (thường là chiều muộn), rồi mở cửa nhẹ nhàng. Không nên mở cửa khi ong đang bay ra vào.

Theo dõi hành vi bay để biết đàn khỏe hay yếu

Sau lần bay đầu tiên, mình tiếp tục quan sát hàng ngày. Một đàn khỏe sẽ có những dấu hiệu rõ ràng:

Số lượng ong bay tăng dần. Ngày thứ nhất, có thể chỉ vài chục con bay ra. Ngày thứ ba, thứ năm, số lượng sẽ tăng lên gấp ba, gấp năm. Điều này cho thấy đàn đang phát triển, chúa đang đẻ trứng, và ấu trùng đang lớn lên.

Ong bay về với bụi hoa. Sau vài ngày bay, mình sẽ thấy ong bay về với những chùm bụi hoa màu vàng, trắng, hoặc cam trên chân. Đó là phấn hoa, chứng tỏ đàn đã tìm được nguồn thức ăn, và đàn khỏe.

Hành vi quạt cánh ở cửa tổ. Vào buổi chiều, khi ong bay về hết, mình sẽ thấy một vài con ong đứng ở cửa tổ và quạt cánh. Đó là ong công làm nhiệm vụ thông gió cho tổ, cho thấy tổ đang sinh hoạt bình thường.

Nếu tổ chưa có chúa thì sao

Nếu sau 7–10 ngày quan sát, mình không thấy dấu hiệu tổ có chúa, có thể tổ đã mất chúa trong quá trình vận chuyển, hoặc chúa không đẻ. Lúc này, mình có vài lựa chọn: chờ ong nuôi chúa từ ấu trùng (nếu tổ còn ấu trùng), hoặc lấy ấu trùng từ tổ khác ghép vào. Nhưng đó là vấn đề nâng cao hơn.

Trong những năm đầu chơi ong, mình chỉ cần nhận biết được tổ có chúa hay không, để yên tâm chăm sóc. Nếu tổ khỏe, mình sẽ tiếp tục quan sát, thưởng thức hình ảnh ong bay, nghe tiếng ong vo ve trong sáp. Đó là niềm vui của người nuôi ong để ngắm.

Câu hỏi thường gặp