Thùng ong dú cảnh mất chúa: ngắm đúng chỗ để biết sớm

Người chơi ong dú làm cảnh thường đặt thùng ở chỗ dễ ngắm nhất: góc hiên, bên hòn non bộ, cạnh bộ bàn trà ngoài sân. Ngắm lâu thành quen, sáng nào cũng ra nhìn đàn ong bay ra vào. Chính thói quen ngắm đó, nếu biết nhìn đúng chỗ, là công cụ tốt nhất để nhận ra đàn mất chúa sớm hơn người nuôi lấy mật.

Cái cần nhìn không phải là đàn bay nhiều hay ít, mà là có lứa ong non mới hay không. Bài này chia sẻ cách tập mắt nhìn ong non, cách dùng ô kính và ảnh chụp để theo dõi mà không phải mở thùng, và nên làm gì khi thùng cảnh của mình đã mất chúa.

Tập mắt nhìn ong non tập bay

Ong mới nở, trước khi đi làm, sẽ ra lượn trước cửa tổ vài lần để nhớ vị trí nhà. Chúng bay chậm, lượn vòng nhỏ, quay mặt vào thùng, màu thân nhạt hơn những con đi làm lâu. Thời điểm dễ thấy là buổi sáng có nắng, khi sân đã ấm.

Với người chơi cảnh, cách tập đơn giản là ngồi uống trà gần thùng vào giờ đó, nhìn khoảng không ngay trước cửa tổ chừng một gang tay. Khi đàn khỏe, gần như sáng nào cũng thấy vài con lượn như vậy. Khi đàn mất chúa, sau vài tuần sẽ chỉ còn ong đi thẳng ra, đi thẳng vào, không còn cảnh lượn.

Dùng ô kính và ảnh chụp thay cho mở thùng

Nếu thùng có ô kính quan sát

Nhiều mẫu thùng cảnh có một ô kính hoặc mica ở thành hay ở nắp, che bằng tấm gỗ. Mở tấm che trong một hai phút là thấy được phần trên của khối cầu nhộng. Ở đàn có chúa, tầng trên cùng thường có những lỗ mới màu sáng hơn phần cũ bên dưới. Ở đàn mất chúa lâu, phần đó dừng lại, không có tầng mới.

Đừng để ô kính hở lâu hay đặt dưới nắng. Ong dú thích tối, để sáng lâu đàn sẽ trát nhựa lên kính và bạn mất luôn chỗ ngắm.

Nếu thùng không có ô kính

Dùng điện thoại chụp cửa tổ mỗi tuần một lần, cùng giờ, cùng góc. Sau vài tuần đặt các ảnh cạnh nhau: ống sáp cửa tổ có được đắp dài thêm không, số ong gác ở miệng ống nhiều hay ít. Mắt nhìn hằng ngày dễ quen, còn ảnh thì không nói dối.

Lịch tự theo dõi tám tuần

1. Tuần 1–2: sau một sự cố như dời thùng, thùng bị đổ, mới tách, ghi lại ngày. Chụp ảnh cửa tổ làm mốc.
2. Tuần 3–4: mỗi sáng nắng ngồi xem ong non vài phút. Mở ô kính một lần nếu có.
3. Tuần 5–6: nếu vẫn không thấy ong non, ống sáp cửa tổ không dài thêm, coi là nghi mất chúa.
4. Tuần 6: mở nhẹ nắp lúc trời mát, xem có ấu trùng non hay không. Đây là lần mở duy nhất nên làm.
5. Tuần 7–8: chọn cách xử lý ở mục dưới.

Nhiều câu hỏi khác của người mới chơi, như mở thùng bao lâu một lần, đặt thùng hướng nào, có ở mục Hỏi đáp người mới.

Thùng cảnh đã mất chúa: chờ, bổ sung hay thay đàn

Người nuôi lấy mật tính chuyện mất chúa theo sản lượng. Người chơi cảnh thì còn tính thêm chuyện thùng trông ra sao, vì một thùng đẹp mà cửa tổ vắng, kiến bò lên nắp thì mất hết cái thú.

• Còn ấu trùng non: chờ thêm hai tuần, bít kín khe, chặn kiến ở chân kệ. Đàn có thể tự nuôi được chúa mới.
• Không còn ấu trùng, nhưng bạn có một thùng khác khỏe: lấy một mảng nhỏ cầu nhộng non từ thùng khỏe đặt sát khối cầu thùng yếu.
• Quân đã quá thưa: dồn quân sang thùng khác, rửa phơi thùng cảnh cho thật khô rồi cho một đàn mới vào. Vỏ thùng đẹp vẫn giữ được, chỉ thay đàn bên trong.

Chuyện chọn thùng cảnh dễ chăm, có ô quan sát, chống kiến tốt có ở mục Dụng cụ & thùng nuôi.

Giữ thùng cảnh ít gặp chuyện mất chúa

• Cố định thùng trên kệ chắc, có chân chống kiến, để không phải nhấc dời.
• Không để trẻ nhỏ, chó mèo đụng hoặc lắc thùng.
• Không mở nắp cho khách xem. Khách muốn xem thì cho xem ô kính hoặc ảnh chụp.
• Tránh đặt sát chỗ hay phun thuốc muỗi, thuốc cây cảnh.

Khi muốn có thêm một thùng

Chơi ong cảnh lâu năm thường dừng ở hai ba thùng: một thùng để ngắm chính, một thùng để đỡ nhau khi có chuyện. Nếu cần thêm đàn, nên lấy tổ giống đã ổn định từ trại nuôi thay vì bắt tổ ngoài tự nhiên. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món nhỏ từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật hợp làm quà cho bạn chơi cùng thú. Người mới có thể tham khảo thêm tổ và thùng đang được trao đổi trên chợ người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp